หลายคนที่กำลังคิดจะศึกษาต่อในระดับปริญญาเอก (Doctorate) แต่อาจสงสัยว่าปริญญาเอกนั้นมีกี่ประเภทกันแน่
? เพราะปัจจุบันมีหลักสูตรให้เลือกอยู่หลากหลาย
ตัวอย่างเช่น หากต้องการศึกษาปริญญาเอกด้านการศึกษาก็จะมีหลักสูตรให้เลือก อย่างเช่น
Doctor of Philosophy (Ph.D.) in Education หรือ Doctor of Education (Ed.D.) เป็นต้น ซึ่งทั้งสองหลักสูตรนี้ในประเทศไทยเรามีอยู่หลายมหาวิทยาลัยเปิดสอนอยู่ในปัจจุบัน
นอกเหนือจากนี้แล้ว ในต่างประเทศยังมีหลักสูตรปริญญาเอก Professional Doctorate in Education หรือ Doctor of Professional Studies in Education หรือ Doctorate in Education Professional Practice ซึ่งหลักสูตรดังกล่าวนี้ยังไม่พบว่ามีมหาวิทยาลัยในประเทศไทยเปิดสอน จึงทำให้คนไทยไม่คุ้นเคยหรือคุ้นชินกับหลักสูตรปริญญาเอกในลักษณะนี้กันมากนัก
แต่ถึงอย่างไรก็ยังมีคนไทย ดังเช่น ดร.ธีรรัตน์ สำเร็จวาณิชย์ อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในสมัยรัฐบาลแพทองธาร ชินวัตร ซึ่งท่านได้สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก Professional Doctorate สาขา Education มาจาก Central Queensland University ประเทศออสเตรเลีย มาแล้ว เป็นต้น (ที่มา: https://th.wikipedia.org/wiki/ธีรรัตน์_สำเร็จวาณิชย์)
ในบทความนี้จะขออธิบายเพิ่มเติมในหลักสูตร เพื่อใช้เป็นแนวทางประกอบการตัดสินใจต่อไป
ปริญญาเอก (Doctorate) เป็นระดับการศึกษาสูงสุด อันเป็นที่คุ้นชินและรู้จักกันโดยทั่วไป คือ ปรัชญาดุษฏีบัณฑิต (ปร.ด.) หรือ Doctor of Philosophy (Ph.D หรือ D.Phil) ซึ่งเป็นคำที่ใช้เรียกผู้ที่ได้รับปริญญาทางวิชาการสูงสุดที่บุคคลสามารถได้รับในสาขาวิชาใดสาขาวิชาหนึ่ง ซึ่งหลักสูตรนี้มีมาเป็นเวลาหลายศตวรรษ
แต่อย่างไรก็ตาม ปริญญาเอกนั้นไม่ได้จำกัดอยู่แค่การศึกษาทางด้านปรัชญาแต่เพียงเท่านั้น แต่ยังมอบให้กับสาขาทางวิชาชีพด้วย ซึ่งถือได้ว่าเป็น Professional degree ตัวอย่างเช่น ศึกษาศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Education; Ed.D), วิศวกรรมศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Engineering; D.Eng หรือ EngD), นิติศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Laws; LL.D), วิทยาศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Science; Sc.D หรือ D.Sc), แพทย์ศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Medicine, M.D.), พยาบาลศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Nursing Science: D.N.S) หรือ สาธารณสุขศาสตร์ดุษฏีบัณฑิต (Doctor of Public Health; Dr.P.H) เป็นต้น ซึ่งสถาบันการศึกษาในประเทศไทยหลายแห่งมีการเปิดสอนปริญญาเอกลักษณะนี้อยู่เช่นเดียวกัน
นอกจากนี้แล้ว ในต่างประเทศยังมีการมอบปริญญาเอกวิชาชีพที่แตกต่างออกไปจากที่ได้กล่าวมา
ตัวอย่างเช่น
- Professional
Doctorate in Education
- Professional
Doctorate in Engineering
- Professional
Doctorate in Business
- Doctor of
Professional Studies in …..
- Doctorate in………Professional
Practice
โดยคำว่า Professional มีความหมายว่า “มืออาชีพ หรือ ผู้เชี่ยวชาญในอาชีพ”
ดังนั้นแล้วหลักสูตรดังกล่าวมักมุ่งเน้นการฝึกฝนประสบการณ์ทางวิชาชีพชั้นสูงในสาขาที่เรียน
โดยการนำผลวิจัยหรือความรู้ต่าง ๆ ในสาขาวิชาที่เกี่ยวข้องไปประยุกต์ใช้ในวิชาชีพ
หรือนำไปสู่การประกอบอาชีพในทางปฏิบัติ หรือเป็นผู้นำในสาขานั้นก็ว่าได้
และในบางประเทศหลักสูตรอาจถูกออกแบบให้มีความเชื่อมโยงกับใบประกอบวิชาชีพของผู้เรียนได้อีกทางหนึ่งด้วย
หลักสูตรปริญญาเอกแบบ Professional Doctorate นั้นมีความล้ายคลึงกับ PhD มากแต่จุดประสงค์หลัก คือ เพื่อพัฒนาวิชาชีพให้ก้าวหน้า มากกว่าที่จะพัฒนาความสามารถทางวิชาการ กล่าวคือ..
1) PhD เป็นปริญญาเอกที่เน้นการวิจัย ผู้เรียนต้องเรียนรายวิชา Research Methodology มากกว่าหรือเขัมข้นกว่า โดยงานวิจัยจะมุ่งเน้นเพื่อหาความรู้ใหม่ หรือสร้างทฤษฏีใหม่
2) Professional degree จะเน้นเรียนวิชาที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพโดยตรง และมุ่งการวิจัยที่นำมาสู่การแก้ปัญหาในทางปฏิบัติ เพื่อนำมาสนับสนุนการทำงานให้ทันสมัย มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น และทันต่อการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจและสังคมที่เป็นไปอย่างรวดเร็ว
Professional Degree มักปรากฏในคู่มือบัณฑิตศึกษามหาวิทยาลัยต่างประเทศ เป็นปริญญาจากหลักสูตรที่พัฒนาขึ้น เพื่อให้ผู้เรียนที่ทำงานไปได้ในระยะเวลาหนึ่งแล้วได้มีโอกาสกลับมาเพิ่มเติมความรู้ โดยการเรียนรู้ในสิ่งที่เกิดขึ้นใหม่ในสาขาอาชีพของตน
ตัวอย่าง มหาวิทยาลัยที่เปิดสอนปริญญาเอกวิชาชีพที่คนไทยไม่ค่อยคุ้นเคย
ปริญญาเอกวิชาชีพ สาขาศึกษาศาสตร์
University of Nottingham
หลักสูตร Professional Doctorate in
Education (EdD)
(การเข้าถึง: Professional Doctorate in Education
EdD 2025 - University of Nottingham)
University of East London
หลักสูตร Doctorate in
Education (EdD)
(การเข้าถึง : EdD Professional Doctorate in
Education | University of East London)
University of Buckingham
หลักสูตร Professional Doctorate in
Education (EdD)
(การเข้าถึง : Professional Doctorate in Education
(EdD) | University of Buckingham)
University of Portsmouth
หลักสูตร Professional Doctorate in
Education (EdD)
(การเข้าถึง : Professional Doctorate in Education |
University of Portsmouth)
Anglia Runskin University (ARU Chelmsford)
หลักสูตร Professional Doctorate in Education (EdD)
(การเข้าถึง : Professional Doctorate in Education - EdD - ARU)
Stranmillis University College
หลักสูตร Doctorate in Educational Professional Practice (DProf)
(การเข้าถึง : Stranmillis-Doctorate-in-Educational-Professional-A4_Web.pdf)
University of Staffordshire
หลักสูตร Professional
Doctorate in Education (EdD) / Doctor of Education (EdD)
(การเข้าถึง : Education Doctor of Education -
University of Staffordshire)
University of Divinity
หลักสูตร Doctor of Professional
Practice
(การเข้าถึง : Doctor of Professional Practice –
University of Divinity)
ปริญญาเอกวิชาชีพ สาขาวิศวกรรมศาสตร์
University of Heartfordshire
หลักสูตร Professional Doctorate in Engineering (EngD)
(การเข้าถึง : Professional Doctorate in Engineering | Research | Uni of Herts)
City University of Hong Kong
หลักสูตร Engineering
Doctorate (EngD)
(การเข้าถึง : https://www.cityu.edu.hk/sye/engd.htm)
National University of Singapore
หลักสูตร Engineering Doctorate (EngD)
(การเข้าถึง : Engineering Doctorate (EngD) - College of Design and Engineering)
University Teknologi Malaysia
หลักสูตร Engineering Doctorate
(EngD)
(การเข้าถึง : Engineering Doctorate (Eng.D) | Razak Faculty of
Technology and Informatics)
University of Limerick
หลักสูตร Professional
Doctorate in Engineering (PDEng)
(การเข้าถึง : Engineering - Professional Doctorate
(PDEng) | University of Limerick)
4TU.Federation
หลักสูตร Professional
Doctorate in Engineering (PDEng) / Engineering Doctorate (EngD)
(การเข้าถึง : diplomasupplement-pdeng-28092016.pdf)
Anglia Runskin University (ARU Chelmsford)
หลักสูตร Professional
Doctorate in Science and Engineering (DProf)
(การเข้าถึง : Professional Doctorate in Science and
Engineering - DProf - ARU)
ปริญญาเอกวิชาชีพ สาขาอื่น ๆ
University of East London
หลักสูตร Professional Doctorate in
Data Science (Prof.Doc)
(การเข้าถึง : Prof Doc Data Science | University of East London)
University of Wales Trinity Sanint David
หลักสูตร Doctorate in Professional Practice (DProf)
(การเข้าถึง : Doctorate in Professional Practice (Part-time) | University of Wales Trinity Saint David)
Middlesex University London
หลักสูตร Doctor of Professional Studies (DProf)
(การเข้าถึง : Doctor of Professional Studies (DProf) by Public Works | Middlesex University)
University of Chester
หลักสูตร Doctor of Professional Studies (DProf)
(การเข้าถึง : Doctor of Professional Studies DProf | University of Chester)
University of Liverpool
หลักสูตร Professional Doctorate in Health (DProf.Health)
การเข้าถึง : Professional Doctorate in Health DProfHealth | Courses | University of Liverpool)
Cardiff Metropolitan University
หลักสูตร Professional Doctorate (DProf) in …
(การเข้าถึง : https://www.cardiffmet.ac.uk/courses/?keywords=Professional+Doctorate)
Central Global University
หลักสูตร Professional Doctorate (VAE) in …
(การเข้าถึง : Professional Doctorate (VAE) - Central Global University)
ส่วนสรุป
เมื่อพิจารณาภาพรวมทั้งหมดแล้ว จะเห็นได้ว่าปริญญาเอกนั้นอาจแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่
1) ปริญญาเอกประเภท Research
degree เป็นปริญญาเอกที่ผู้ได้รับต้องรอบรู้ในสาขาวิชาของตนตลอดจนรู้เชี่ยวชาญในการวิจัยเพื่อสร้างองค์ความรู้ในสาขาที่ตนศึกษา
โดยหลักสูตรการศึกษามักมุ่งเน้นการวิจัยเพื่อค้นคว้าหาความรู้ใหม่ จนเกิดเป็นองค์ความรู้ใหม่ขึ้นมา
ซึ่งจะกลายเป็นรากฐานหรือเกิดเป็นทฤษฏีใหม่ที่สำคัญต่อการนำไปพัฒนาสิ่งต่าง ๆ
ต่อไป
2) ปริญญาเอกประเภท Professional degree เป็นปริญญาเอกที่ผู้ได้รับต้องผ่านหลักสูตรการศึกษาที่มุ่งเน้นการฝึกฝนประสบการณ์ทางวิชาชีพชั้นสูง (Advance professional training) สำหรับการวิจัยหรือโครงการจะมุ่งเน้นไปที่ภาคอุตสาหกรรมที่เกี่ยวข้องกับการทำงานทางวิชาชีพเป็นหลัก จนเกิดรู้ลึก รู้ซึ้ง รู้ทุกสิ่งทุกอย่าง สามารถแก้ไขปัญหาทางวิชาชีพที่ตนทำอยู่ได้อย่างมีหลักการและเหตุผล มีความทันสมัยสอดคล้องกับการเปลี่ยนแปลง จึงนำไปสู่ความเป็นมืออาชีพ หรือเป็นผู้เชี่ยวชาญในอาชีพ (Professional) นั่นเอง
การมีขึ้นของหน่วยงานหรือสถาบันที่ทำหน้าที่จัดอันดับมหาวิทยาลัยทั่วโลก เช่น Times Higher Education World University Ranking หรือ Quacquarelli Symonds (QS) World University Rankings และหน่วยงานอื่น ๆ มีอิทธิพลทำให้มหาวิทยาลัยหลายประเทศต้องปรับเปลี่ยนเพื่อให้เกิดการยอมรับในระดับนานาชาติ จนทำให้เกิดการออกแบบหลักสูตรปริญญาเอกในรูปแบบของการผสมผสานระหว่างวิชาการและวิชาชีพเพิ่มมากขึ้น
ซึ่งโดยมุมมองของผู้เขียนนั้น ปริญญาเอกในปัจจุบันอาจมี 3 รูปแบบก็เป็นได้
คือ 1) ปริญญาเอกประเภท Research degree 2) ปริญญาเอกประเภท Professional
degree และ 3) ปริญญาเอกประเภทผสมผสาน
สำหรับการยอมรับในปัจจุบันพบว่า ปริญญาเอก (Doctorate) นั้นจะเป็นปริญญาวิชาการหรือวิชาชีพก็ได้
เนื่องจากทุกหลักสูตรย่อมต้องผ่านการคัดกรองและรับรองจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในประเทศนั้น
ๆ แต่ถึงอย่างไรทุกหลักสูตรย่อมต้องปรับเปลี่ยนไปตามยุคสมัย
ประกอบกับความต้องการของสังคมทั้งในและต่างประเทศ ทั้งนี้สถาบันการศึกษาหรือมหาวิทยาลัยทั่วโลกนั้นมีอยู่เป็นจำนวนมาก
ในอนาคตอาจมีการออกแบบและมอบปริญญาเอกที่นอกเหนือหรือแตกต่างไปจากที่มีอยู่นี้ก็อาจเป็นได้
คงต้องรอดูกันต่อไปครับ...
